TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 01 — Çalışma Kağıdı

Çözümlü Deneme 01

1. Tarih araştırmalarında kullanılan kaynaklar, olayın gerçekleştiği döneme göre sınıflandırılır. Olayın yaşandığı dönemde üretilen malzemeler birinci elden kaynak sayılır. Bu tür kaynaklar doğrudan tanıklığa dayandığı için araştırmacıya olayın iç yüzünü görme imkânı sunar. Ancak birinci elden kaynaklar da tarafsız değildir; kaynağı üreten kişinin konumu, çıkarları ve bakış açısı metne yansır. Bu nedenle tarihçi, tek bir kaynağa bağlı kalmak yerine farklı kaynakları karşılaştırarak olayı yeniden kurmaya çalışır.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Birinci elden kaynaklar tarafsız olduğu için tarihçinin tek başına yeterlidir. B) Birinci elden kaynaklar olayın yaşandığı dönemde üretilir ve doğrudan tanıklığa dayanır. C) İkinci elden kaynaklar, olaya uzaklıkları sayesinde birinci elden kaynaklardan daha güvenilir sayılır. D) Tarihçi, olayı yeniden kurarken yalnızca yazılı kaynaklardan yararlanır. E) Kaynağı üreten kişinin konumu, metnin güvenilirliğini etkilemez.

Çözümlü Deneme 01

2. Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinde hükümdarın yetkileri kağan unvanıyla sembolize edilirdi. Kağan, devleti yönetirken kurultay adı verilen bir danışma meclisinden yararlanırdı. Kurultayda boy beyleri, hatun ve önemli devlet görevlileri yer alırdı. Ancak kurultayın kararları bağlayıcı değildi; son söz kağana aitti. Bu yapı, devlet yönetiminde merkezî otoritenin güçlü tutulmasını sağlarken aynı zamanda boyların görüşlerinin dinlenmesine imkân tanırdı.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Kurultayda alınan kararlar kağanı bağlar, kağan bunların dışına çıkamazdı. B) Kurultaya yalnızca boy beyleri katılır, başka görevlilere yer verilmezdi. C) Kağanın yetkileri kurultay tarafından sınırlandırılır, son söz meclise ait olurdu. D) Kurultay, boyların görüşlerinin yönetime yansımasına imkân tanırdı. E) Devlet yönetiminde hatunun söz hakkı bulunmaz, kurultaya katılmazdı.

Çözümlü Deneme 01

3. Karahanlı Devleti, İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devleti olarak bilinir. Devletin kurucusu Satuk Buğra Han'ın İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte Karahanlılar, İslam dünyasıyla siyasi ve kültürel ilişkilerini güçlendirdi. Bu dönemde Türkçe, resmî dil olarak kullanılmaya devam etti; Arapça ve Farsça ise bilim ve edebiyat alanında etkisini gösterdi. Karahanlı hükümdarları, İslamiyet'i yaymak amacıyla cami, medrese ve kervansaray gibi yapılar inşa ettirdi. Böylece hem İslam kültürü hem de Türk kültürü bir arada yaşatıldı.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

A) Karahanlılar İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletidir. B) Karahanlılar döneminde Türkçe resmî dil olarak kullanılmıştır. C) Karahanlılar döneminde Arapça resmî dil ilan edilmiştir. D) Karahanlılarda İslam ve Türk kültürü bir arada yaşatılmıştır. E) Karahanlı hükümdarları imar faaliyetleri yürütmüştür.

Çözümlü Deneme 01

4. Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyıldan itibaren tımar sisteminin bozulması, askerî ve ekonomik yapıyı olumsuz etkiledi. Tımar sahiplerinin savaşa katılmaması, ordunun gücünü zayıflattı. Ayrıca toprakların iltizam yoluyla işletilmesi, köylülerin üzerindeki vergi yükünü artırdı. Bu durum, köyden kente göçü hızlandırırken tarımsal üretimi azalttı. Osmanlı yöneticileri, sorunları gidermek için çeşitli ıslahat girişimlerinde bulundu; ancak bu girişimler, sorunların temel kaynağına inemediği için kalıcı çözüm sağlayamadı.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Tımar sisteminin bozulması yalnızca ekonomik sorunlara yol açmıştır. B) Islahat girişimleri sorunları temelden çözmüştür. C) İltizam sistemi köylülerin vergi yükünü azaltmıştır. D) Tımar sisteminin bozulması ordunun gücünü zayıflatmıştır. E) Köyden kente göç tarımsal üretimi artırmıştır.

Çözümlü Deneme 01

5. Kurtuluş Savaşı'nın ardından 1923'te cumhuriyet ilan edildi ve yeni devletin temel kurumları hızla oluşturulmaya başlandı. Saltanatın kaldırılması, halifeliğin sona erdirilmesi ve Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun çıkarılması, laik ve çağdaş bir devlet yapısının kurulmasına yönelik adımlardı. Bu düzenlemeler, eğitimden hukuka kadar birçok alanda köklü değişimleri beraberinde getirdi. Ancak inkılapların toplum tarafından benimsenmesi zaman aldı; bu nedenle yöneticiler, halkı bilgilendirmeye ve sürece dâhil etmeye özen gösterdi.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) İnkılaplar, çıkarıldıkları tarihten itibaren toplum tarafından hemen benimsenmiştir. B) Cumhuriyetin ilanıyla birlikte köklü değişimler yaşanmıştır. C) İnkılaplar yalnızca hukuk alanında değişim yaratmıştır. D) Saltanatın kaldırılması eğitim alanında bir düzenlemedir. E) Halifeliğin kaldırılması toplumda tepkiyle karşılanmamıştır.

Çözümlü Deneme 01

6. 30° Doğu meridyeninde bulunan İzmit'te yerel saat 14.00 iken, 45° Doğu meridyeninde yer alan Iğdır'da yerel saat kaçtır?

A) 13.00 B) 13.20 C) 14.15 D) 14.45 E) 15.00

Çözümlü Deneme 01

7. Kalkınmakta olan ülkelerde sanayileşme süreciyle birlikte kırsal alanlardan kentlere doğru hızlı bir göç dalgası yaşanmaktadır. Bu durum kentlerde altyapı yetersizliği, düzensiz şehirleşme ve çevre kirliliği gibi sorunlara yol açmaktadır. Kırsal kesimde ise iş gücü kaybı yaşanmakta ve tarımsal üretimde aksamalar meydana gelmektedir.
Bu parçadan hareketle hızlı iç göçlerin sonuçları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kırsal alandaki tarımsal verimliliği kendiliğinden artıran bir süreçtir. B) Hem göç alan hem de göç veren bölgelerde mekânsal ve sosyoekonomik sorunlar yaratmaktadır. C) Kentlerdeki altyapı ve barınma sorunlarını kısa sürede kendiliğinden çözen bir etkendir. D) Sanayileşme hızını yavaşlatıp insanları yeniden tarıma yönlendirmektedir. E) Sadece kırsal kesimdeki nüfusun niteliğini olumlu yönde etkileyen bir durumdur.

Çözümlü Deneme 01

8. Bir yörenin yıllık ortalama sıcaklık ve yağış değerlerini gösteren tablo aşağıda verilmiştir.

Bu tablodaki veriler dikkate alındığında söz konusu yörenin iklim ve bitki örtüsü özellikleri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Kış mevsimi aşırı soğuk geçtiğinden iğne yapraklı ormanlar yaygındır. B) Yıl boyunca kuraklık egemen olduğu için çöl bitkileri hâkimdir. C) Yaz mevsimi ılık ve yağışlı, kış mevsimi ılık ve kurak geçen Akdeniz iklim özelliklerini taşır. D) Her mevsim düzenli yağış aldığından gür geniş yapraklı ormanlar gelişmiştir. E) Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı olup maki ve çalı türleri yaygındır.

Çözümlü Deneme 01

9. Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması, orta kuşakta yer alması ve yer şekillerinin kısa mesafelerde büyük değişimler göstermesi çeşitliliği artırmaktadır. Bu durum aynı zaman diliminde farklı bölgelerde birbirinden oldukça farklı iklim özelliklerinin ve ekonomik faaliyetlerin görülmesine imkân tanır.
Bu parçaya göre Türkiye'de kısa mesafelerde iklim farklılıklarının görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yer şekillerinin yükselti ve engebe açısından kısa mesafede değişmesi B) Yerel saat farklarının ülkenin doğusu ile batısı arasında yüksek olması C) Maden kaynaklarının ülke genelinde düzensiz dağılması D) Nüfusun kıyı kesimlerinde yoğunlaşmış olması E) Ülkenin tümüyle Kuzey Yarım Küre'de yer alması

Çözümlü Deneme 01

10. Eğimli yamaçlarda biriken kar kütlelerinin çeşitli etkenlerle yerinden oynayarak aşağıya doğru kayması sonucu çığ afetleri meydana gelir. Çığ riski özellikle yoğun kar yağışı alan, dik eğimli ve bitki örtüsünden yoksunğ dağlık alanlarda yüksektir. Orman tahribatı da bu riski belirgin şekilde artırır.
Bu parçaya göre çığ afeti riskini azaltmak için alınabilecek en etkili önlem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eğimli yamaçlardaki kar birikimini artırıcı çalışmalar yapmak B) Dağlık alanlardaki yerleşmeleri vadilerin tabanlarına taşımak C) Eğimli yamaçları ağaçlandırarak bitki örtüsünü korumak ve güçlendirmek D) Kış mevsiminde dağlık bölgelerdeki ulaşımı tamamen durdurmak E) Yamaçlardaki toprak yapısını işleyerek tarım alanına dönüştürmek

Çözümlü Deneme 01

11. Felsefe, zihnin dingin bir limanda demirlemesi değil, fırtınalı denizlere yelken açmasıdır. Karşılaştığı her kavramı, doğru kabul edilen her ilkeyi sorgulama süzgecinden geçirir. Onu var eden temel güç, verilene razı olmak değil; 'Neden?' ve 'Nasıl?' sorularını sorarak görünenin ardındaki anlamı aramaktır. Bu arayış, nihai bir cevaba ulaşmaktan ziyade, yolda olmanın kendisini değerli kılar.
Bu parçadan felsefi düşünce ile ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılabilir?

A) Eleştirel bir tutumla hakikat arayışını sürekli kılmayı esas alır. B) Olgusal verileri gözlemleyerek kesin kurallara ulaşmayı hedefler. C) Geleneksel kabulleri koruyarak toplumsal düzeni sağlamaya çalışır. D) Ulaşılan son yanıtları değişmez birer hakikat olarak benimser. E) Pratik fayda sağlayan bilgilere ulaşmayı temel amaç edinir.

Çözümlü Deneme 01

12. Bir nesneyi duyularımızla algıladığımızda elde ettiğimiz izlenimler, o nesnenin zihnimizdeki bir yansımasıdır. Dış dünyada var olan bir ağaç ile zihnimizdeki ağaç tasarımı birbirinden farklıdır. Şüpheci yaklaşıma göre, duyularımızın bize sunduğu verilerin dış dünyadaki gerçeklikle birebir örtüştüğünü hiçbir zaman kanıtlayamayız. Bu nedenle zihnimizin dışına çıkıp nesnelerin kendisini doğrudan kavrayamayız.
Bu parçadan hareketle bilgi felsefesi açısından aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Akıl ilkeleri dış dünyadaki nesnel gerçekliğin tek kaynağıdır. B) Deney ve gözlem yöntemi mutlak doğruya ulaşmayı olanaklı kılar. C) Duyu verileri nesnelerin yalın ve olduğu gibi kavranmasını engeller. D) Zihnin ürettiği kavramlar dış dünyadan tamamen bağımsızdır. E) Nesnelerin özü sezgisel kavrayış yoluyla doğrudan edinilir.

Çözümlü Deneme 01

13. Varlığın temelinde neyin yattığı sorusuna verilen yanıtlar iki ana kampa ayrılır. Bir taraf varlığı somut, yer kaplayan ve ölçülebilen nesnel maddelerle açıklarken; diğer taraf varlığın asıl unsurunun zihinsel, ruhsal ya da düşünsel ilkeler olduğunu savunur. Eğer madde düşünceden önce geliyor ve onu belirliyorsa varlık alanında fiziksel olan birincildir. Aksi durumda ise madde, düşüncenin bir tezahüründen ibaret kalır.
Bu parçadaki tartışma varlık felsefesinin hangi temel problemine odaklanmaktadır?

A) Evrende bir düzenin ve amacın bulunup bulunmadığı sorununa B) Varlığın bilinebilirliğinin sınırları ve imkânı sorununa C) Varlık alanında özgür iradenin var olup olmadığı sorununa D) Varlığın niteliğinin madde mi yoksa düşünce mi olduğu sorununa E) Evrenin başlangıcının sonlu mu yoksa sonsuz mu olduğu sorununa

Çözümlü Deneme 01

14. İnsan eylemlerinde bulunurken tamamen özgür müdür yoksa görünmez bir nedensellik zincirinin halkası mıdır? Bir eylemin ahlaki değer kazanması, bireyin kendi iradesiyle karar verebilmesine bağlıdır. Ancak doğadaki fiziksel yasalar gibi insanın iç dünyasında da geçmiş deneyimler ve toplumsal kurallar eylemleri şekillendirir. Yine de insan, tüm bu etkenlere rağmen farkındalık geliştirerek kendi seçimlerinin sorumluluğunu üstlenebilme gücüne sahiptir.
Bu parçada öne sürülen görüş ahlak felsefesinin hangi yaklaşımını destekler?

A) Eylemlerin kader tarafından önceden çizildiğini savunan fatalizmi B) Ahlaki ilkelerin göreceli olduğunu ileri süren egzistansiyalizmi C) Bireyin kendi kişisel gelişimine bağlı olarak özgürleşebileceğini benimseyen otodeterminizmi D) İnsan iradesini bütünüyle yok sayarak eylemleri dış nedenlere indirgeyen katı determinist yaklaşımı E) Toplumsal kuralları reddeden normatif olmayan ahlak anlayışını

Çözümlü Deneme 01

15. Sanatçı, doğada var olan bir manzarayı tuvaline aktarırken onu aynen kopyalamaz. Eğer amaç doğanın pasif bir yansımasını üretmek olsaydı, gelişmiş bir fotoğraf makinesi en büyük sanat eseri sayılırdı. Sanat, insanın hayal gücünün, duygularının ve zihinsel tasarımlarının yeni bir biçimde somutlaşmasıdır. Bu süreçte ortaya çıkan ürün, doğada daha önce bulunmayan özgün bir varoluştur.
Bu parçaya göre sanat eserinin ortaya çıkışında aşağıdakilerden hangisi belirleyicidir?

A) Sanatçının yaratıcı imgelemi ve özgün yorumlama yetisi B) Doğadaki nesnelerin kurallara uygun biçimde yansıtılması C) Toplumsal fayda sağlayan temaların işlenmesi D) Sanat eserinin teknik olarak kusursuzluğu E) İzleyicide estetik bir haz uyandırma amacı

Çözümlü Deneme 01

16. İslam düşüncesine göre insan, akıl sayesinde doğru ile yanlışı ayırt etme yetisine sahiptir. Ancak aklın sınırları mevcuttur; duyu organlarıyla algılanamayan gayb âlemine dair hakikatler ya da ibadetlerin nasıl ve ne şekilde yerine getirileceği bilgisi aklın tek başına ulaşabileceği alanlar değildir. Yüce Yaratıcı, insanın zihinsel ve manevi ihtiyaçlarını tamamlamak üzere vahiy göndermiş, böylece akıl ile vahiy bir bütünün birbirini tamamlayan iki unsuru olmuştur.
Bu parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

A) Akıl ve vahiy, alanları bakımından birbiriyle çelişen iki kaynaktır. B) Vahiy ilkeleri zihinsel sorgulamanın tümüyle dışında tutulmalıdır. C) İnsanın ahlaki sorumluluğu vahye muhatap olmasıyla başlar. D) İbadet ilkeleri rasyonel çıkarımlarla zaman içinde şekillendirilir. E) Aklın işlevsiz kaldığı alanlarda vahiy insan zihnine rehberlik eder.

Çözümlü Deneme 01

17. İslam dininin temel kaynakları değerlendirildiğinde Kur'an-ı Kerim ana ilke ve kuralları koyar. Hz. Peygamber'in sünneti ise bu ilke ve kuralları açıklar, detaylandırır ve hayata geçiriş biçimini somut olarak gösterir. Sünnet olmaksızın Kur'an'daki bazı genel emirlerin uygulamaya konulması son derece güçleşir.
Bu parçaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Sünnet, Kur'an ilkelerinin pratik yaşama aktarılmasında açıklayıcı bir işleve sahiptir. B) Kur'an-ı Kerim sadece hukuki kuralları içeren, uygulamaya değinmeyen bir kaynaktır. C) Sünnet, Kur'an'dan bağımsız yeni dini yükümlülükler meydana getirir. D) Dini ilkelerin anlaşılmasında toplumsal gelenekler ana belirleyici ögedir. E) İslam'ın temel kaynakları tarihsel süreçte niteliksel değişime uğramıştır.

Çözümlü Deneme 01

18. İslam'da ibadetler yalnızca şekilsel hareketlerin icra edilmesinden ibaret değildir. İbadetin temel amacı, bireyin Yaratıcısına olan bağlılığını pekiştirmesi, ahlaki açıdan olgunlaşması ve kötülüklerden sakınmasıdır. Gösterişten uzak, samimiyetle yapılan bir ibadet, kişinin günlük tutum ve davranışlarına doğrudan yansır.
Bu parçadan çıkarılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?

A) İbadetlerin geçerliliği yalnızca biçimsel şartların eksiksiz yerine getirilmesine bağlıdır. B) Bireysel ibadetler toplumsal fayda gözetilmeden ifa edilen manevi ritüellerdir. C) İbadetler, zaman içerisinde kültürel alışkanlıkların etkisiyle değişim gösterir. D) İbadetin şekilsel boyutu, onun kazandırması gereken ahlaki özden daha önemlidir. E) Samimi bir niyetle yapılan ibadetler insanın ahlaki gelişimine katkı sağlar.

Çözümlü Deneme 01

19. İslam ahlakında adalet; her şeyi hakkı olan yere koymak, hak sahibine hakkını vermek ve ölçüde aşırılıktan kaçınmak olarak tanımlanır. Adil bir birey, kendi aleyhine dahi olsa doğrudan ayrılmaz, kararlarında hissi davranmaz ve insanlar arasında ayrım gözetmez.
Bu parçaya göre adaletli bir insandan aşağıdakilerden hangisi beklenmez?

A) Kişisel çıkarlarıyla çeliştiğinde bile doğrudan taraf olması B) Karar verirken tarafsızlık ilkesini merkeze alması C) Sorumluluk üstlenirken hakkaniyet sınırlarını koruması D) Yakınlarının lehine olacak durumlarda ilkesel tutumunu esnetmesi E) Eylemlerinde aşırılıktan kaçınıp ölçülü davranması

Çözümlü Deneme 01

20. Hz. Muhammed, yaşadığı toplumda peygamberlik öncesinde de dürüstlüğü ve güvenilirliği ile tanınmıştır. Çevresindeki insanlar, fikirlerine katılmadıkları anlarda dahi en kıymetli eşyalarını ona emanet etmekten çekinmemişlerdir. Onun bu tutumu, mesajının geniş kitlelerce kabul görmesinde önemli bir zemin oluşturmuştur.
Bu parçadan hareketle Hz. Muhammed'in örnekliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Toplumsal saygınlığı yalnızca dini tebliğ görevinden sonra ortaya çıkmıştır. B) Güvenilir kişiliği, tebliğ ettiği mesajın etkisini güçlendirmiştir. C) Peygamberlik öncesi dönemi kişisel yaşamıyla sınırlı kalmıştır. D) Görüş ayrılıkları insanlarla ilişkilerini sonlandırmıştır. E) Ahlaki ilkelerini kendi inanç çevresiyle sınırlı tutmuştur.

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 01

TYT Sosyal Bilimler — Çözümlü Deneme 01

TYT SOSYAL BİLİMLER — ÇÖZÜMLÜ DENEME 01 CEVAP ANAHTARI