Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri

Yazım kuralları LGS'de nasıl sorulur?

LGS'de sana "yazım kuralı nedir?" diye sorulmaz. Sana bir **metin** ya da birkaç **cümle** verilir, içindeki yanlışı bulman istenir. Soru kalıpları şöyledir:

- "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?"
- "Bu metindeki yazım yanlışının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?"
- "Numaralanmış sözcüklerden hangisinin yazımı yanlıştır?"

Dikkat et: yanlış her zaman **cümlenin içinde** karşına çıkıyor. Yani senden istenen, yazım kılavuzunu baştan sona ezberlemek değil; bir metni okurken gözünün yanlışa takılması.

Bu yüzden bu konuyu ezber listesiyle değil, **kontrol alışkanlığıyla** çalışacağız. Bir cümleyi okurken şu beş yere bakmayı otomatikleştireceksin:

1. Büyük harf doğru yerde mi?
2. "de/da" ve "ki" ayrı mı, bitişik mi?
3. Kesme işareti var mı, doğru yerde mi?
4. Bitişik yazılması gereken bir kelime ayrı mı yazılmış?
5. Sık yanlış yazılan kelimelerden biri geçiyor mu?

Bu beş kontrol, LGS'de çıkan yazım sorularının neredeyse tamamını yakalar.

T.8.4.16

Büyük harfin kullanıldığı yerler

Büyük harf keyfe göre değil, belirli yerlerde kullanılır.

**1. Cümlenin ilk harfi:** *Yağmur sabaha kadar dinmedi.*

**2. Özel adlar:** kişi adları (*Mustafa Kemal*), yer adları (*Isparta, Eğirdir Gölü, Toroslar*), millet ve devlet adları (*Türk, Türkiye Cumhuriyeti*), gezegen adları (*Merkür*), kitap ve gazete adları (*Kürk Mantolu Madonna*).

**3. Kurum ve kuruluş adlarının HER kelimesi:** *Türk Dil Kurumu, Millî Eğitim Bakanlığı, Atatürk İlkokulu, Ankara Büyükşehir Belediyesi.* Dikkat: kurum adının içindeki "ve, ile" gibi bağlaçlar küçük kalır: *Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı*.

**4. Özel ada bağlı unvan, lakap ve akrabalık adları:** *Doktor Ayşe Yılmaz, Nene Hatun, Fatih Sultan Mehmet, Ali Bey, Ayşe Teyze.* Unvan özel adın önünde de arkasında da olabilir; ikisinde de büyüktür.

**5. Kısaltmalar:** Kısaltılan kelimeler büyük harfle başlıyorsa kısaltma da büyük olur: *TBMM, TDK, MEB*. Ama cins adların kısaltmaları küçüktür: *cm, kg, mm*.

Bunların dışında kalan her şey küçük harfle başlar. "Önemli olduğu için" bir kelimeyi büyük yazmak diye bir kural yoktur.

T.8.4.16

Ay ve gün adları: bazen büyük, bazen küçük

Ay ve gün adları LGS'nin en sevdiği yerlerden biri, çünkü kuralı **bağlama** bağlı.

**Belirli bir tarih bildiriyorsa büyük yazılır.** Yani yanında gün ya da yıl varsa:

- 29 **Ekim** 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
- Sınav 12 **Haziran** **Pazar** günü yapılacak.
- Toplantı 3 **Mart** Perşembe gününe ertelendi.

**Belirli bir tarih bildirmiyorsa küçük yazılır.** Yani genel bir zamandan söz ediyorsan:

- *ocak* ayında havalar çok soğuk olur.
- *pazartesi* günleri okula erken giderim.

Ayırt etmenin yolu şu: **yanında sayı ya da yıl var mı?** Varsa büyük; yoksa ve genel bir zaman anlatıyorsa küçük.

Mevsim adları ise her zaman küçüktür, çünkü onlar cins addır: *ilkbahar, yaz, sonbahar, kış*.

T.8.4.16

"de/da" bağlacı mı, "-de/-da" hâl eki mi?

Bu, LGS'nin klasiğidir. Neredeyse her yıl bir yerde karşına çıkar. İki farklı "de" var ve ikisi ayrı yazılır ya da bitişik yazılır:

**1. "de/da" BAĞLACI — ayrı yazılır.**
Anlamı "dahi, bile, hem de"dir. Cümleye ekleme, katma anlamı katar. Bağlaç olduğu için ayrı bir kelimedir:

- Ali **de** geldi. (Ali dahi geldi.)
- Bu kitabı ben **de** okudum.
- Sen **de** bilirsin bunu.

**2. "-de/-da" BULUNMA HÂLİ EKİ — bitişik yazılır.**
Kelimeye "nerede, kimde, neyin içinde" sorusunun cevabını verdirir. Ek olduğu için bitişiktir:

- Ali**de** kalem var. (Kimde? Ali'de.)
- Kitap masa**da** duruyor. (Nerede? Masada.)
- Çantam sınıf**ta** kaldı.

İkisini karıştırmamak için tek bir teste ihtiyacın var; onu bir sonraki bölümde vereceğim.

T.8.4.16

"ki" bağlacı ile "-ki" eki

"ki" de tıpkı "de" gibi bazen bağlaç, bazen ektir.

**1. "ki" BAĞLACI — ayrı yazılır.**
İki cümleyi birbirine bağlar; "öyle ki, o kadar ki, sanırım ki" gibi. Çıkarıldığında cümle yine ayakta kalır ya da iki ayrı cümleye bölünebilir:

- Duydum **ki** memleketine dönmüşsün.
- O kadar yorgundum **ki** ayakta duramıyordum.
- Bilirsin **ki** ben yalan söylemem.

**2. "-ki" İLGİ ZAMİRİ ya da SIFAT YAPAN EK — bitişik yazılır.**
Kendinden önceki kelimeye "hangi, kimin" sorusunu sordurur; bir varlığın yerini tutar ya da onu niteler:

- Masada**ki** kitap benim. (Hangi kitap? Masadaki.)
- Benim kalemim kırıldı, senin**ki** duruyor. (Senin olan.)
- Dün**kü** yağmur her yeri ıslattı.

**Ayırt etme yolu:** "ki"yi çıkardığında cümle tamamen anlamsızlaşıyor ve "ki" bir varlığı işaret ediyorsa **ektir, bitişiktir**. Cümle iki yargıyı birbirine bağlıyorsa **bağlaçtır, ayrıdır**.

Bir kolaylık daha: **ek olan "-ki" bazen "-kü" olur** (*dünkü, bugünkü, akşamki*). Bağlaç olan "ki" hiçbir zaman değişmez.

Sadece birkaç kelimede bağlaç olan "ki" kalıplaşarak bitişik yazılır; bunlar ezberlenir: *oysaki, mademki, halbuki, sanki, belki, meğerki, çünkü*.

T.8.4.16

Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır

Bu kural kısa ve istisnasızdır: **soru eki "mi/mı/mu/mü" kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır.**

- Bu kitabı sen **mi** okudun?
- Yarın gelecek **misin**?
- Havalar ısındı **mı** pikniğe gideriz.
- Yorgun **musun**?

İki noktaya dikkat:

**1. Soru ekinden SONRA gelen ekler ona bitişik yazılır.** Yani "mi" ayrı, ama "mi"ye eklenenler bitişik: *gelecek misin, okudun mu, çalışıyor musunuz, güzel miymiş*.

**2. Soru eki her zaman soru sormaz.** Bazen pekiştirme, zaman ya da koşul anlamı katar; yine de ayrı yazılır:

- Güzel **mi** güzel bir gündü. (pekiştirme)
- Ders bitti **mi** eve gideriz. (zaman/koşul)

Soru ekinin kendisiyle karıştırılan bir de "-imsi" gibi yapım ekleri vardır (*ekşimsi, mavimsi*); onlar soru eki değildir, bitişik yazılır.

T.8.4.16

Bitişik mi yazılır, ayrı mı?

Birleşik kelimelerde tek bir sihirli kural yok; ama LGS'de çıkanlar hep aynı küçük gruptan gelir. Onları öğrenmen yeterli.

**Bitişik yazılanlar:**
hiçbir, hiçbiri, birçok, birkaç, birtakım, herhangi, bugün, ilkokul, başöğretmen, hanımeli.

**Ayrı yazılanlar:**
bir şey, hiç kimse, her şey, her zaman, birer birer, o kadar, herhangi **bir**.

Ayırt etmeni kolaylaştıracak mantık şu: birleşme sırasında kelimelerden biri **anlamını yitirmişse** bitişik yazılır. *Hanımeli* bir çiçektir, hanımın eli değildir; bu yüzden bitişiktir. Ama *bir şey*te "şey" hâlâ "şey" anlamındadır; ayrı yazılır.

LGS'de en çok karşına çıkacak dört tanesi şunlardır ve dördü de tek başına soru olabilir: **hiçbir (bitişik), birçok (bitişik), bir şey (ayrı), hiç kimse (ayrı).**

T.8.4.16

Sayılar, kısaltmalar ve düzeltme işareti

**Sayıların yazımı**

- Sayılar yazıyla yazıldığında **her sayı ayrı yazılır**: *yirmi beş, üç yüz kırk iki, bin dokuz yüz yirmi üç*.
- Ama para, senet, çek gibi resmî belgelerde bitişik yazılır: *ikiyüzelli lira*.
- Sıra sayıları ya yazıyla ya nokta ile yazılır: *beşinci* ya da *5.* — ama *5.inci* diye bir yazım yoktur.
- Sayıya gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: *1923'te, 8'inci, 20'şer*.

**Kısaltmalara gelen ekler**

Ek, kısaltmanın **okunuşuna** göre seçilir ve kesme işaretiyle ayrılır:

- TBMM'**ye** (te-be-em-me diye okunur, ince ünlüyle biter)
- TDK'**nin**, MEB'**e**, cm'**yi**
- Büyük harfle yapılan kısaltmalarda ek kesmeyle ayrılır; ama küçük harfli ölçü kısaltmalarında da aynı kural işler: *5 kg'dan*.

**Düzeltme işareti (â, î, û)**

İki işi vardır:

1. **Anlam ayırır:** *hala* (babanın kız kardeşi) / *hâlâ* (henüz); *adet* (sayı) / *âdet* (gelenek); *kar* (yağan) / *kâr* (kazanç).
2. **İnceltme gösterir:** *kâğıt, rüzgâr, mekân, dükkân, lâzım*.

LGS'de en çok "hala / hâlâ" ile "kar / kâr" ayrımı sorulur; bunları cümlenin anlamına bakarak seçersin.

T.8.4.16

Noktalama işaretleri okumanın trafik levhalarıdır

Bir metni sesli okurken nerede duracağını, nerede sesini yükselteceğini, nerede soru tonu vereceğini sana noktalama işaretleri söyler. Onlar olmasa metin bir kelime yığınına dönerdi.

Sesli okurken işaretlerin sana verdiği talimat şudur:

- **Nokta (.)** → Tam dur, sesini alçalt. Yargı bitti.
- **Virgül (,)** → Kısa bir soluklan, sesini alçaltma; cümle devam ediyor.
- **Noktalı virgül (;)** → Virgülden uzun, noktadan kısa dur.
- **İki nokta (:)** → Dur ve beklet; arkasından bir açıklama ya da sıralama gelecek.
- **Üç nokta (...)** → Sesi askıda bırak; söz tamamlanmadı.
- **Soru işareti (?)** → Cümlenin sonunda sesini yükselt.
- **Ünlem (!)** → Vurgulu, yüksek tonla oku.

Sessiz okurken de aynısını içinden yaparsın. İşte bu yüzden noktalaması bozuk bir metni okurken tökezlersin: beynin yanlış yerde duruyor, cümleyi baştan okumak zorunda kalıyorsun.

Bir metni doğru anlamanın ilk şartı, noktalama işaretlerine uyarak okumaktır.

T.8.3.1

Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta

**Nokta (.)**
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur: *Kapıyı yavaşça kapattı.*
- Kısaltmaların sonuna: *Dr., Prof., vb., sf.*
- Sıra bildiren sayılardan sonra: *3. sınıf, 5. sokak*
- Tarihlerde gün, ay, yılı ayırmak için: *2.11.2026*

**Virgül (,)**
- Eş görevli kelimeleri ayırır: *Çantasına kalem, silgi, defter koydu.*
- Sıralı cümleleri ayırır: *Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı.*
- Hitaplardan sonra konur: *Ayşe, buraya gelir misin?*
- Ara sözleri iki yandan ayırır: *Dedem, doksan yaşındaki dedem, hâlâ yürüyüşe çıkar.*
- Özneyi vurgulamak için ondan sonra konur: *Yaşlı adam, torununa uzun uzun baktı.*
- "Evet, hayır, peki" gibi sözlerden sonra: *Hayır, gelmeyeceğim.*

**Noktalı virgül (;)**
- İçinde virgül bulunan öğeleri gruplar hâlinde ayırır: *Sınıftan Ali, Ayşe; okuldan Mehmet, Zeynep katıldı.*
- Anlamca bağlı bağımsız cümleleri ayırır: *Çalışmadı; başaramadı.*
- "Ama, fakat, ancak" gibi bağlaçlardan önce kullanılabilir.

**İki nokta (:)**
- Açıklama ya da örnek gelecekse: *Yanına şunları al: şapka, mont, eldiven.*
- Konuşma çizgisinden ya da tırnaktan önce: *Öğretmen sordu: "Kim gelmedi?"*

**Üç nokta (...)**
- Tamamlanmamış cümlelerin sonunda: *Söylemek istediğim şey...*
- Alıntıda atlanan yerleri gösterir.
- Sıralamanın devam ettiğini bildirir: *Elma, armut, üzüm...*

T.8.3.1

Soru işareti, ünlem, tırnak, parantez ve çizgiler

**Soru işareti (?)**
- Soru bildiren cümlelerin sonuna konur: *Bu kitabı sen mi aldın?*
- Soru eki olmadan da soru anlamı varsa yine konur: *Nereye gidiyorsun?*
- Bilinmeyen ya da şüpheli bilgiler için parantez içinde: *Yunus Emre (1240?-1320)*
- Dikkat: soru sözcüğü olan ama soru sormayan cümlelerin sonuna **konmaz**: *Kimin geldiğini bilmiyorum.*

**Ünlem (!)**
- Sevinç, korku, şaşkınlık, acı bildiren cümlelerin sonunda: *Ne kadar güzel bir manzara!*
- Seslenme ve emirlerden sonra: *Ey Türk gençliği! / Dur!*

**Tırnak işareti (" ")**
- Başkasından alınan sözler tırnak içine alınır: *Atatürk, "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.*
- Özel olarak vurgulanmak istenen sözler: *"Yalnız" ile "yanlış" sık karıştırılır.*
- Kitap, dergi, yazı adları: *"Çalıkuşu" romanını okudun mu?*

**Parantez ( )**
- Cümlenin anlamını tamamlayan, dışarıda bırakılabilecek bilgiler: *Anadolu Selçukluları (1077-1308) Konya'yı başkent yaptı.*

**Kısa çizgi (-)**
- Satır sonunda kelimeyi bölmek için.
- Ekleri, kökleri göstermek için: *-lık, gel-*
- Arasında ilişki olan sözler arasında: *Türk-Alman ilişkileri, 2025-2026 eğitim yılı*

**Uzun çizgi (—)**
- Konuşma çizgisi olarak, karşılıklı konuşmalarda satır başına konur:

— Nereye gidiyorsun?
— Kütüphaneye.

T.8.3.1

Virgül anlamı değiştirir

Virgül süs değildir. Yeri değişince cümlenin anlamı da değişir. Bu, LGS'de en çok sevilen soru tiplerinden biridir.

Klasik örnek:

- **Genç, adama baktı.** → Bakan kişi bir gençtir; "genç" öznedir, virgül onu vurguluyor. Baktığı kişi bir adamdır.
- **Genç adama baktı.** → Burada "genç" bir sıfattır, "adam"ı niteliyor. Bakan kişi belli değil; bakılan kişi genç bir adamdır.

Tek bir virgül, cümledeki kelimenin görevini değiştirdi.

Birkaç örnek daha:

- **İhtiyar, kadına yardım etti.** (Yardım eden ihtiyardır.)
- **İhtiyar kadına yardım etti.** (Yardım edilen ihtiyar bir kadındır.)

- **Yaşlı, çocuğa gülümsedi.** (Gülümseyen yaşlıdır.)
- **Yaşlı çocuğa gülümsedi.** (Gülümsenen kişi yaşlı bir çocuktur; anlam tuhaflaşır.)

Sesli okurken bu farkı **duyarsın**: virgül varsa "genç" sözünden sonra kısacık durur, sesini oraya yaslarsın. Virgül yoksa "genç adama" tek nefeste akar. Yani virgül aynı anda hem yazının hem sesin işaretidir.

T.8.3.1

Kesme işareti: en çok sorulan konu

Yazım ve noktalama sorularının en sık geldiği yer burasıdır. Kuralı tek cümleyle söyleyebiliriz:

> **Özel adlara gelen ÇEKİM ekleri kesme işaretiyle ayrılır; YAPIM ekleri ayrılmaz.**

Önkoşulda öğrendiğin ek ayrımı işte tam burada işe yarıyor.

**Kesme işareti KULLANILAN yerler**

- Kişi, yer, millet, devlet adlarına gelen çekim ekleri: *Ali'ye, Isparta'da, Türkiye'nin, Toroslar'a*
- Kitap, dergi, gazete adları: *Çalıkuşu'nu, Hürriyet'te*
- Kısaltmalara gelen ekler: *TBMM'ye, TDK'nin, MEB'e*
- Sayılara gelen ekler: *1923'te, 5'inci, 20'şer*

**Kesme işareti KULLANILMAYAN yerler**

- Özel ada gelen **yapım ekleri**: *Türkçe, Ankaralı, Konyalı, Avrupalı, Müslümanlık* (Yeni bir kelime türetildiği için ayrılmaz.)
- **Kurum ve kuruluş adlarına** gelen ekler: *Türk Dil Kurumundan, Millî Eğitim Bakanlığına, Atatürk İlkokulunda*
- Özel ada gelen ekten sonra gelen çekim ekleri de aynı kurala uyar: *Ankaralıyım, Türkçeyi*

Bu iki listenin farkını yakalarsan LGS'de bu sorudan puan kaybetmezsin.

T.8.4.16