Özne Zamirleri (io/tu/lui/lei...)

Özne Zamirleri: io, tu, lui, lei...

İtalyanca özne zamirleri (pronomi soggetto) io (ben), tu (sen), lui/lei (o - erkek/kadın), noi (biz), voi (siz), loro (onlar) şeklindedir. İtalyanca, fiil çekiminin şahsı zaten belirttiği "pro-drop" (özne düşüren) bir dildir; bu yüzden özne zamirleri günlük konuşmada çoğunlukla KULLANILMAZ, sadece VURGU yapmak, KARŞITLIK kurmak ya da belirsizliği gidermek için açıkça söylenir. Bu özellik Türkçeyle de örtüşür, bu yüzden Türk öğrenciler için bu kısmı kavramak nispeten kolaydır; asıl zorluk resmi hitap zamiri "Lei" ve fiil çekimiyle uyumundadır.

Temel Formlar

io (ben) - fiil çekimi: -o
tu (sen) - fiil çekimi: -i
lui / lei / Lei (o - erkek / o - kadın / resmi siz) - fiil çekimi: -a veya -e
noi (biz) - fiil çekimi: -iamo
voi (siz) - fiil çekimi: -ate / -ete / -ite
loro (onlar) - fiil çekimi: -ano / -ono

Resmi Hitap: Lei

Bir yabancıya ya da büyüğe saygıyla "siz" diye hitap etmek için büyük harfli "Lei" kullanılır, ama bu zamirle birlikte fiil HER ZAMAN ÜÇÜNCÜ TEKİL ŞAHIS (o) formunda çekimlenir, ikinci tekil şahıs (tu) formunda DEĞİL: "Lei parla italiano?" (Siz İtalyanca konuşuyor musunuz?) - "parla" (o-formu), "parli" (tu-formu) DEĞİL. Bu, günlük hayatta gerçekten çok kullanılan ama çoğu öğrencinin gözden kaçırdığı bir noktadır.

Buongiorno, Lei come si chiama?

↳ İyi günler, adınız nedir? (resmi "siz" - fiil 3. tekil şahıs "si chiama")

Marco gioca a calcio, mentre io preferisco correre.

↳ Marco futbol oynuyor, ben ise koşmayı tercih ediyorum. (karşıtlık için özne zamiri açıkça kullanılır)

Noi abitiamo in periferia, mentre voi abitate in centro.

↳ Biz banliyöde oturuyoruz, siz ise şehir merkezinde oturuyorsunuz.

Il vulcano è entrato in eruzione: esso ha causato numerosi danni.

↳ Yanardağ patladı: o (yanardağ), bölgeye çok sayıda hasar verdi. (esso - cansız varlıklar için, resmi/bilimsel yazı dili)

Loro, Voi ve Eski (Arkaik) Formlar

"Loro" hem "onlar" (3. çoğul özne) hem de çok resmi yazışmalarda "sizler" (2. çoğul, kibarlık) anlamında kullanılabilir, ancak günümüz İtalyancasında ikinci anlamı neredeyse tamamen "voi" ile değiştirilmiştir. Ayrıca "egli/ella" (o - erkek/kadın) ve "esso/essa" (o - cansız/hayvan) gibi arkaik formlar günlük konuşmada kullanılmaz, ama edebi metinlerde, gazete makalelerinde ve resmi/bilimsel yazılarda (dolayısıyla YÖKDİL okuma parçalarında) hâlâ karşımıza çıkabilir.

İpucu: Fiil çekimini gördüğünüzde hangi özne zamirinin gizli olduğunu anlayabilmelisiniz: "-o" ile biten çekim io, "-i" tu, "-a/-e" lui/lei, "-iamo" noi, "-ate/-ete/-ite" voi, "-ano/-ono" loro içindir. YDS'de boşluk doldurma sorularında bu çekim ipucu doğru zamiri seçmenin anahtarıdır.

Dikkat: "Lei" (büyük harf, resmi SİZ) ile "lei" (küçük harf, O-kadın) yazımda neredeyse aynıdır ama anlamca tamamen farklıdır; ikisi de 3. tekil şahıs çekimi alır ("Lei parla" hem "siz konuşuyorsunuz" hem "o(kadın) konuşuyor" olabilir), asıl ayrım BAĞLAMDAN anlaşılır. Öğrenciler genelde "Lei" (resmi siz) ile "tu" (senli) çekimlerini karıştırıp yanlışlıkla ikinci tekil şahıs formu kullanır.

Sınavda bu konu genellikle fiil çekimiyle uyumlu özne zamirini seçme ya da resmi/gayri resmi hitap ayrımını (Lei/tu) fark etme şeklinde karşımıza çıkar.