Sayılar, Tarih ve Saat İfadeleri

İtalyancada sayılar, tarihler ve saatler günlük konuşmada sürekli kullanılır ve YDS/YÖKDİL metinlerinde -özellikle okuma parçalarında geçen tarihsel olaylar ve etkinlik programlarında- sıkça karşımıza çıkar. Bu alanda birkaç önemli kural Türkçeden belirgin şekilde farklıdır.

Tarihlerde belirteç kullanımı: "il primo" istisnası

Ayın günleri belirtilirken kesin artikel "il" + ASIL SAYI (cardinale) kullanılır; sadece ayın İLK günü için sıra sayısı "il primo" kullanılır.

Sono nato il 22 agosto 1990. (22 Ağustos 1990'da doğdum.) — cardinale sayı, primo değil.

Il primo gennaio si festeggia il Capodanno in tutto il mondo. (Yılbaşı tüm dünyada 1 Ocak'ta kutlanır.) — ayın ilk günü, sıra sayısı "il primo".

"il due agosto" doğru ama "il uno agosto" YANLIŞTIR; ayın ilk günü için mutlaka "il primo" kullanılmalıdır: "il primo maggio" (1 Mayıs). Bu, YDS'de sıkça sorulan bir istisnadır.

Yıllarda "nel" edatı

Bir olayın hangi yılda gerçekleştiğini belirtmek için "nel" (in + il) edatı kullanılır: Dante è morto nel 1321. (Dante 1321'de öldü.) Yüzyıllar için ise büyük harfle ve artikelle: nel Novecento (20. yüzyılda).

Saat sorma ve söyleme: l'una istisnası

Saat sorulurken "Che ora è?" ya da çoğul formuyla "Che ore sono?" denir. Saat 1 ve 13:00 dışında tüm saatler ÇOĞUL ve dişil artikelle ifade edilir ("le"), çünkü "ore" (saatler) kelimesi zımnidir; sadece saat 1 TEKİL kalır çünkü "l'ora" tekildir.

È l'una e mezza. (Saat birbuçuk.) — tekil, "l'una".

Sono le tre e un quarto. (Saat üçü çeyrek geçiyor.) — çoğul, "le tre".

Buçuk, çeyrek ve "kala" ifadeleri

Buçuk için "e mezzo/mezza", çeyreği geçe için "e un quarto", çeyrek kala için "meno un quarto" kullanılır: Sono le nove meno un quarto. (Saat dokuza çeyrek var.) Gece yarısı "mezzanotte", öğlen "mezzogiorno" özel isimlerdir ve tekil kabul edilir (è mezzanotte, è mezzogiorno).

Il treno parte alle diciotto e trenta. (Tren 18.30'da kalkıyor.) — resmi/24 saatlik sistemde dakikalar sayı olarak söylenir, "e un quarto/e mezzo" kullanılmaz.

Resmi (24 saatlik) ve günlük (12 saatlik) sistem farkı

Tren/uçak saatleri, TV programları gibi resmi bağlamlarda 24 saatlik sistem (le diciotto e trenta) tercih edilirken, günlük konuşmada 12 saatlik sistem ve mattina/pomeriggio/sera gibi zaman belirteçleri kullanılır: alle sei di sera (akşam saat altıda).

İpucu: Saat ifadelerinde artikelin tekil mi çoğul mu olacağına saatin "1" olup olmadığına bakarak karar verin; tarih ifadelerinde ise günün "1" olup olmadığına bakarak cardinale/primo seçimini yapın — mantık ikisinde de aynıdır: sadece "bir" istisnadır.

Bu konu YDS/YÖKDİL'de genellikle metin içi geçen tarihlerin doğru okunması, saat ifadelerinin çeviri/tamamlama sorularıyla ve "nel/il/alle" gibi edat-artikel kombinasyonlarının doğru seçilmesiyle test edilir.