Fiil (verb), cümlenin en önemli unsurudur; çünkü öznenin ne yaptığını, ne durumda olduğunu veya ne olduğunu bildirir. Bu derste fiil türlerini, geçişli/geçişsiz ayrımını, yardımcı fiilleri, düzenli-düzensiz fiil çekimlerini, gerund/infinitive kullanımını ve sınavlarda sık çıkan fiil kalıplarını ileri seviyede işleyeceğiz.
1. Fiil Nedir? Fiil Türleri
Fiiller anlamlarına göre dört grupta incelenebilir:
- Aksiyon (Hareket) Fiilleri – Action Verbs: Somut bir hareketi veya olayı ifade eder. take, bring, fly, eat, run (almak, getirmek, uçmak, yemek, koşmak)
- Oluş bildiren fiiller – Occurrence Verbs: Bir sürecin/oluşumun gerçekleştiğini belirtir. decompose, glitter (ayrışmak, parıldamak)
- Durum (Hal) Fiilleri – State/Stative Verbs: Kalıcı bir hali, var oluşu anlatır; genellikle -ing almazlar. exist, live, stand (var olmak, yaşamak, durmak/dayanmak)
- Zihinsel/Duyusal Fiiller – Mental/Sensory Verbs: Fiziksel değil, zihinsel bir eylemi ifade eder. dream, hear, wonder, look (rüya görmek, duymak, merak etmek, bakmak)
Kısaca fiiller; iş, hareket, oluş veya durum bildiren sözcüklerdir. Fiil; öznenin şahsına, zaman kipine, sayıya göre çekimlenerek biçim değiştirir.
2. Geçişli ve Geçişsiz Fiiller
2.1 Geçişli Fiiller – Transitive Verbs
Geçişli fiil, anlamının tam olabilmesi için mutlaka bir direkt nesneye (direct object) ihtiyaç duyar. Fiildeki hareket, dolaysız biçimde nesneye aktarılır. Başka bir deyişle, eylemin etkisi başka bir varlık üzerine geçer.
I punched him.
Onu dövdüm.
She kissed her daughter.
Kızını öptü.
We love each other.
Birbirimizi severiz.
He saw his wife.
Karısını gördü.
Cümlede direkt nesne yoksa, geçişli fiille kurulan cümle eksik kalır:
The child broke... (eksik – kırdı, neyi?)
Çocuk kırdı. (anlamca eksik)
The child broke the vase. (tam)
Çocuk vazoyu kırdı.
Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için "kime / neye?" sorusunu sormak yeterlidir. Cevap varsa fiil geçişlidir:
The judge sentenced the murderer. (kimi mahkûm etti? → caniyi)
Hâkim caniyi mahkûm etti.
I see the sky.
Gökyüzünü görüyorum.
2.2 Geçişsiz Fiiller – Intransitive Verbs
Geçişsiz fiil de bir aksiyon fiilidir, ancak direkt bir nesnesi yoktur. Eylemin etkisi yalnızca özne üzerindedir; hareket başka bir kimseye veya nesneye aktarılmaz. Cümle bir zarfla (adverb) tamamlanabilir ama nesneyle tamamlanamaz.
He died.
Öldü.
I fell.
Düştüm.
You smiled.
Gülümsedin.
2.3 Hem Geçişli Hem Geçişsiz Kullanılabilen Fiiller
Bazı fiiller bağlama göre hem geçişli hem geçişsiz olabilir:
She laughed. (geçişsiz)
Güldü.
She laughed at me. (geçişli – edatla nesne alır)
Bana güldü.
I understand. (geçişsiz)
Anlıyorum.
I understand her. (geçişli)
Onu anlıyorum.
3. Bağlantı Fiilleri – Linking Verbs (Copula)
Bağlantı fiili bir hareketi değil, özneyi tarif eder; özneyi yüklemdeki sıfat veya isimle birbirine bağlar. Latince copula "iki şeyi birleştiren" anlamına gelir. En yaygın bağlantı fiili to be (olmak) fiilidir.
She is a nice girl.
O hoş bir kızdır.
We are friends.
Biz arkadaşız.
Diğer sık kullanılan bağlantı fiilleri:
| Fiil | Anlamı |
|---|---|
| become | olmak |
| get | olmak, hâle gelmek |
| seem | görünmek |
| feel | hissetmek |
| appear | görünmek |
| continue | devam etmek, sürdürmek |
| taste | tadı olmak, tatmak |
| remain | kalmak |
| sound | ses vermek, gibi görünmek |
| grow | büyümek, ...laşmak |
| stay | kalmak, ikamet etmek |
| look | görünmek |
| smell | kokmak |
He became an engineer.
O mühendis oldu.
It smells bad.
Kötü kokuyor.
He looks angry.
Kızgın görünüyor.
You are growing old.
İhtiyarlıyorsun.
I feel okay.
Kendimi iyi hissediyorum.
Check-up indicates that Merih is healthy.
Check-up, Merih'in sağlıklı olduğunu gösteriyor.
4. Yardımcı Fiiller – Auxiliary Verbs (Be / Do / Have)
Yardımcı fiiller tek başlarına tam bir anlam taşımaz; ana fiille birlikte zaman, soru, olumsuzluk veya edilgen yapı oluşturur. İngilizcenin üç temel yardımcı fiili be, do, have'dir.
4.1 Be (olmak)
Sürekli zamanlarda (Continuous) ve edilgen (Passive) yapıda kullanılır.
She is studying English now.
Şu anda İngilizce çalışıyor.
The letter was sent yesterday.
Mektup dün gönderildi.
4.2 Do (yapmak)
Geniş ve geçmiş zamanda soru ve olumsuz cümle kurmak için kullanılır; ayrıca vurgu (emphasis) amacıyla kullanılır.
Do you like coffee? I don't like tea.
Kahve sever misin? Çay sevmem.
I do love you.
Seni gerçekten seviyorum. (vurgu)
4.3 Have (sahip olmak)
Perfect (bitmiş) zamanları kurmak için kullanılır.
I have finished my homework.
Ödevimi bitirdim.
She had already left when I arrived.
Ben vardığımda o çoktan gitmişti.
5. Temel Zaman Kiplerine Giriş
Fiil çekimleri özneye ve zamana göre değişir. Aşağıda en temel üç zaman özetlenmiştir (ayrıntılı zamanlar ayrı bir derste işlenecektir):
| Zaman | Yapı | Örnek |
|---|---|---|
| Simple Present | V1 (+s/es 3. tekil şahıs) | She works every day. |
| Simple Past | V2 | She worked yesterday. |
| Present Perfect | have/has + V3 | She has worked here for 5 years. |
Water boils at 100°C.
Su 100 derecede kaynar. (genel gerçek)
He visited Paris last summer.
Geçen yaz Paris'i ziyaret etti.
They have already completed the project.
Projeyi çoktan tamamladılar.
6. Düzenli (Kurallı) Fiiller – Regular Verbs
Düzenli fiiller belirli bir çekim kuralına tabidir. Geniş zamanda özne zamirine göre fiil değişmez; tek istisna 3. tekil şahıstır (she, he, it) — bu şahısta fiile -s / -es takısı eklenir.
| Özne | want (istemek) | eat (yemek) | like (sevmek) |
|---|---|---|---|
| I | want | eat | like |
| You | want | eat | like |
| She/He/It | wants | eats | likes |
| We | want | eat | like |
| You | want | eat | like |
| They | want | eat | like |
İngilizcede fiillerin üç temel şekli (form) vardır:
- 1. Hal – Infinitive/Base form (V1): Fiilin kök, yalın hâli. Mastar (to + V1) da bu köke dayanır.
- 2. Hal – Simple Past (V2): Basit geçmiş zaman hâli.
- 3. Hal – Past Participle (V3): Perfect zamanlarda ve pasif yapıda kullanılan hâl.
Düzenli fiillerde 2. ve 3. hâli oluşturmak kolaydır: kökün sonuna sadece -ed eklenir.
| Infinitive (V1) | Simple Past (V2) | Past Participle (V3) |
|---|---|---|
| like – sevmek | liked | liked |
| talk – konuşmak | talked | talked |
| walk – yürümek | walked | walked |
| work – çalışmak | worked | worked |
| learn – öğrenmek | learned | learned |
| look – bakmak | looked | looked |
7. Düzensiz (Kuralsız) Fiiller – Irregular Verbs
Pek çok fiil, düzenli çekim kalıbına uymaz; bunlara düzensiz (kuralsız) fiiller denir. 2. ve 3. hâlleri belirli bir kurala bağlı değildir. Bazı gruplarda benzer bir örüntü görülse de bunu genel bir kural saymak yanlış olur; bu fiillerin 2. ve 3. hâllerini ezberlemekten başka yol yoktur.
| Infinitive (V1) | Simple Past (V2) | Past Participle (V3) |
|---|---|---|
| be – olmak (am/is/are) | was/were | been |
| become – olmak | became | become |
| have – sahip olmak | had | had |
| begin – başlamak | began | begun |
| bend – bükmek | bent | bent |
| bring – getirmek | brought | brought |
| catch – yakalamak | caught | caught |
| say – söylemek | said | said |
| tell – anlatmak, demek | told | told |
| put – koymak | put | put |
| drink – içmek | drank | drunk |
| blow – üflemek, esmek | blew | blown |
| spring – fırlamak | sprang | sprung |
I am tired. / (She, he, it) was tired. / We have been tired.
Yorgunum. / O yorgundu. / Yorgun olduk (tüm zamirlerde "been").
He began the meeting on time.
Toplantıya vaktinde başladı.
She has told me everything.
Bana her şeyi anlattı.
8. Gerund ve Infinitive Kullanımı
Bir fiilden sonra ikinci bir fiil geldiğinde, bu ikinci fiil ya gerund (V-ing) ya da infinitive (to + V1) şeklinde kullanılır. Hangisinin geleceği, ilk fiile bağlıdır.
8.1 Sadece Gerund Alan Fiiller
enjoy, avoid, finish, mind, suggest, consider, deny, admit, practice, keep (on), give up gibi fiillerden sonra -ing formu kullanılır.
I enjoy reading novels.
Roman okumaktan hoşlanırım.
She finished writing the report.
Raporu yazmayı bitirdi.
He avoided answering the question.
Soruyu cevaplamaktan kaçındı.
8.2 Sadece Infinitive Alan Fiiller
want, decide, plan, hope, promise, refuse, agree, manage, afford, expect, offer, seem gibi fiillerden sonra "to + V1" gelir.
I want to travel abroad.
Yurt dışına seyahat etmek istiyorum.
She decided to leave early.
Erken ayrılmaya karar verdi.
He refused to sign the contract.
Sözleşmeyi imzalamayı reddetti.
8.3 Hem Gerund Hem Infinitive Alan, Anlamı Değişmeyen Fiiller
start, begin, continue, like, love, hate, prefer gibi fiillerden sonra her iki yapı da kullanılabilir, anlam farkı yoktur.
It started raining. / It started to rain.
Yağmur yağmaya başladı.
8.4 Anlamı Değişen Fiiller: Remember, Stop, Try, Forget
| Fiil | + Gerund | + Infinitive |
|---|---|---|
| remember | geçmişte yaptığını hatırlamak | yapılması gerekeni hatırlamak |
| stop | bir eylemi durdurmak | bir eylemi yapmak için durmak |
| try | denemek (deneysel olarak) | çaba göstermek, çabalamak |
| forget | yaptığını hatırlamamak | yapması gerekeni unutmak |
I remember locking the door. (kapıyı kilitlediğimi hatırlıyorum)
Kapıyı kilitlediğimi hatırlıyorum.
I remembered to lock the door. (kilitlemeyi unutmadım)
Kapıyı kilitlemeyi hatırladım (unutmadım).
She stopped smoking. (sigarayı bıraktı)
Sigarayı bıraktı.
She stopped to smoke. (sigara içmek için durdu)
Sigara içmek için (yürüyüşünü) durdurdu.
9. Sık Kullanılan Fiil Kalıpları
İleri seviye sınavlarda sık çıkan bazı kalıplaşmış fiil yapıları:
- used to + V1: geçmişte alışkanlık olan ama artık yapılmayan eylem.
- be used to + V-ing: bir şeye alışkın olmak.
- would rather + V1: tercih bildirir.
- had better + V1: tavsiye/uyarı bildirir.
- make sb do sth: birine bir şey yaptırmak (zorlama).
- let sb do sth: birine izin vermek.
- help sb (to) do sth: yardım etmek.
I used to play football every weekend.
Eskiden her hafta sonu futbol oynardım.
She is used to working long hours.
Uzun saatler çalışmaya alışkındır.
I would rather stay at home tonight.
Bu gece evde kalmayı tercih ederim.
You had better see a doctor.
Bir doktora görünsen iyi olur.
The teacher made us rewrite the essay.
Öğretmen bize denemeyi yeniden yazdırdı.
My father let me drive the car.
Babam arabayı kullanmama izin verdi.