Yan Cümlede Kelime Sırası (weil/dass/wenn)

Yan Cümlede Kelime Sırası: Fiil Sona Gider (weil / dass / wenn)

Almanca ana cümlede fiil ikinci sırada dururken, "weil" (çünkü), "dass" (ki/-diğini), "wenn" (-diğinde/eğer), "ob" (-ip -mediğini), "obwohl" (-e rağmen) gibi bağlaçlarla başlayan YAN CÜMLELERDE çekimli fiil cümlenin EN SONUNA gider. Bu kural "Verb-Letzt" (fiil-son) olarak adlandırılır ve aslında Türkçenin fiil-son yapısına çok benzer; ama Almanca ana cümle alışkanlığıyla öğrenciler bu bağlaçlardan sonra bile fiili ikinci sıraya koyma hatası yapar.

Temel Kural

Yan cümle bir bağlaçla başlar, ardından özne ve diğer ögeler gelir, çekimli fiil ise en sona yerleştirilir. Yan cümle her zaman bir virgülle ana cümleden ayrılır.

Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.

↳ Evde kalıyorum, çünkü hastayım.

Er sagt, dass er morgen nach Berlin fährt.

↳ Yarın Berlin'e gideceğini söylüyor.

Wenn es regnet, bleiben wir zu Hause.

↳ Yağmur yağdığında evde kalırız.

Ich weiß nicht, ob er heute kommt.

↳ Bugün gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.

İki Fiilli Yan Cümlelerde Sıralama

Yan cümlede yüklem birden fazla parçadan oluşuyorsa (haben/sein + participle, modal + mastar), sıralama ana cümlenin tam tersidir: değişmeyen parça (participle/mastar) önce, çekimli yardımcı/modal fiil EN SONDA yer alır.

..., weil er das Buch schon gelesen hat.

↳ ... çünkü o kitabı zaten okumuş. (ana cümlede: Er hat das Buch gelesen.)

..., dass sie heute nicht kommen kann.

↳ ... bugün gelemeyeceğini. (ana cümlede: Sie kann heute nicht kommen.)

Wenn ile Ana Cümle Arasındaki İlişki

"Wenn" ile başlayan yan cümle başa geldiğinde, ana cümlenin fiili doğrudan virgülden sonra, yani ikinci sırada gelir (yan cümlenin tamamı birinci öge sayılır): Wenn es regnet, bleiben wir zu Hause. — burada "bleiben" ana cümlenin fiili olup ikinci konumdadır (V2 kuralı yan cümlenin bütünü için tek bir "birinci öge" gibi işler).

Yan Cümle Cümlenin Öznesi de Olabilir

Bazı durumlarda "dass" ile başlayan yan cümle, ana cümlenin nesnesi değil ÖZNESİ olarak da işlev görebilir. Bu durumda "dass" cümlesinin tamamı ana cümlenin birinci konumunu doldurur ve ana cümlenin fiili hemen ardından ikinci sırada gelir.

Dass er die Prüfung bestanden hat, freut seine Familie sehr.

↳ Sınavı geçmiş olması ailesini çok sevindiriyor.

İpucu: Cümlede "weil / dass / wenn / ob / obwohl" gördüğünüz an, gözünüzle cümlenin SONUNU tarayın — çekimli fiili orada arayın veya oraya yerleştirin. Bu bağlaçlardan sonra fiil asla ikinci sırada olamaz.

Dikkat: En sık yapılan hata, "weil" ya da "dass"tan sonra ana cümle alışkanlığıyla fiili ikinci sıraya koymaktır: yanlış ..., weil er kommt heute nicht. — doğrusu ..., weil er heute nicht kommt.'tur. YDS'de bu tuzak sıkça, cümlenin sonunda fiilin doğru çekimli hâlinin seçilmesi istenen sorularla karşımıza çıkar.

YDS/YÖKDİL'de bu konu genellikle iki cümlenin "weil" veya "dass" ile birleştirilmesi ya da yarım bırakılan yan cümlenin doğru fiil-son sırasıyla tamamlanması şeklinde sorulur.