Ayrılabilir Fiiller · 8genGerman

Ayrılabilir Fiiller (Trennbare Verben)

Almancada birçok fiil, anlamını değiştiren bir önek (Präfix) ile birleşerek yeni bir fiil oluşturur. Bu öneklerden bazıları bağımsız bir kelime (edat/zarf) olduğu için cümle içinde fiil kökünden AYRILIR; bunlara ayrılabilir fiiller (trennbare Verben) denir. En yaygın ayrılabilir önekler: ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, fest-, her-, hin-, los-, mit-, nach-, vor-, weg-, weiter-, zu-, zurück-, zusammen-.

Cümle İçindeki Konumu

Ana (düz) cümlede ve soru cümlelerinde çekimli fiil ikinci konumda (ya da soru cümlesinde başta) yer alır, önek ise cümlenin EN SONUNA gider: Ich stehe jeden Tag um sieben Uhr auf. Bu yapıya Almancada Satzklammer (fiil çerçevesi/köprüsü) denir.

Ancak dass, weil, wenn gibi bağlaçlarla başlayan yan cümlelerde fiil cümlenin sonuna gider ve önekle BİRLEŞİK yazılır: ..., weil ich jeden Tag um sieben Uhr aufstehe.

Partizip II formunda ge- eki önek ile kök arasına girer: aufstehen → aufgestanden, einkaufen → eingekauft, ankommen → angekommen. zu-Infinitiv'de de zu aynı şekilde araya girer: aufzustehen, einzukaufen.

Ich stehe jeden Morgen um sechs Uhr auf.

↳ Her sabah saat altıda kalkıyorum.

Der Zug kommt um 14 Uhr in Berlin an.

↳ Tren saat 14'te Berlin'e varıyor.

Ruf mich bitte heute Abend an!

↳ Lütfen bu akşam beni ara!

Sie ist müde, weil sie jeden Tag sehr früh aufsteht.

↳ O yorgun, çünkü her gün çok erken kalkıyor.

İpucu: Konuşurken ayrılabilir fiillerin öneki her zaman VURGULUDUR ('aufstehen, 'ankommen); bir fiilin ayrılabilir olup olmadığından emin değilseniz vurguyu düşünmek size ipucu verir.

Dikkat: Bazı önekler (über-, unter-, durch-, um-, wieder-) anlama göre HEM ayrılabilir HEM ayrılamaz olabilir: "übersetzen" (karşıya geçirmek) ayrılabilirken, "übersetzen" (tercüme etmek) ayrılamazdır. Ayrıca dass/weil gibi yan cümlelerde öneki cümle sonuna ayrı yazma hatası çok sık yapılır; yan cümlede fiil ve önek birleşik kalır.

Sık Kullanılan Ayrılabilir Fiiller

aufstehen (kalkmak), ankommen (varmak), einkaufen (alışveriş yapmak)
anrufen (aramak), fernsehen (televizyon izlemek), mitkommen (birlikte gelmek)
aufmachen (açmak), zumachen (kapatmak), weggehen (gitmek/uzaklaşmak)
abfahren (kalkmak/hareket etmek — araç için), zurückkommen (geri dönmek), vorbereiten (hazırlamak)

Emir kipinde de önek aynı şekilde cümle sonuna gider: "Steh bitte auf!" (Lütfen kalk!), "Mach das Fenster zu!" (Pencereyi kapat!). Ayrılabilir fiiller günlük konuşmada çok sık kullanıldığı için bunları tek tek ezberlemek yerine, her yeni fiili bir örnek cümle içinde öğrenmek kalıcılığı artırır. Modal fiillerle birlikte kullanıldıklarında da önek ayrılmaz, çünkü ana fiil zaten mastar halinde cümle sonuna gider: "Ich muss morgen früh aufstehen" cümlesinde "aufstehen" bütün halinde kalır, çünkü onu sona taşıyan zaten müssen fiilidir.

YDS'de ayrılabilir fiiller hem cümle dizilimi (kelime sırası) sorularında hem de Partizip II ve yan cümle yapılarında sürekli karşımıza çıkar; önekin doğru yerde olup olmadığını kontrol etmek doğru cevaba ulaştırır.